Nước giàu hết thời chuyển rác thải nhựa qua nước nghèo

Hầu hết các nước trên thế giới đều đồng ý tham gia thỏa thuận hạn chế chuyển rác thải nhựa khó tái chế qua các nước nghèo hơn, theo tuyên bố ngày 10/5 của Liên Hiệp Quốc.

Người moi rác thải nhựa ở Kenya. Ảnh: AP.

Thỏa thuận nhằm bổ sung thêm rác thải nhựa vào Công ước Basel 1989 về việc kiểm soát các loại rác thải độc hại chuyển từ nước giàu qua các nước nghèo. Những người ủng hộ nói sự bổ sung sẽ khiến việc buôn bán rác thải nhựa cấp toàn cầu trở nên minh bạch hơn và được quản lý tốt hơn. Mỹ không tham gia Công ước này nên không có phiếu bầu. Tuy nhiên, đại diện Mỹ tại hội nghị nói: Mỹ phản đối sự thay đổi. Các quan chức tham gia hội nghị đã không hiểu những hậu quả của nó đối với hoạt động buôn bán rác thải nhựa.

Theo thông cáo báo chí của các tổ chức bảo vệ môi trường, từ nay Mỹ và các nước khác sẽ không được chuyển rác thải nhựa qua các nước đang phát triển là thành viên Công ước Basel và không là thành viên Tổ chức Hợp tác-Phát triển Kinh tế (OCCD). Theo thỏa thuận, từ nay các nước xuất khẩu gồm Mỹ sẽ phải có sự chấp thuận của các nước nhận rác thải nhựa nhiễm độc hoặc không thể tái sinh.

Liên minh toàn cầu vì các biện pháp thay thế lò đốt rác (GAIA, một tổ chức ủng hộ thỏa thuận) cho biết họ đã phát hiện "các làng ở Indonesia, Malaysia, Thái Lan đã chuyển thành những bãi rác chỉ trong vòng một năm”.

Người phát ngôn Claire Arkin của GAIA nói: “Chúng tôi phát hiện rác Mỹ chất đầy ở các làng ở những nước từng là các cộng đồng làm nông nghiệp”.

Hướng đến chấm dứt khủng hoảng rác thải nhựa

Theo Guardian, từ khi Trung Quốc quyết định ngưng nhập rác thải từ Mỹ, các nhà hoạt động bảo vệ môi trường cho biết: họ đã ghi nhận tình trạng rác thải nhựa bị chuyển qua các nước đang phát triển. Tổ chức Hòa bình Xanh đã phân tích các dữ liệu hải quan, cho thấy các công ty Anh đã chở hơn 2,7 triệu tấn rác thải nhựa qua Trung Quốc và Hồng Kông kể từ năm 2012, chiếm 2/3 tổng số rác nhựa xuất khẩu của Vương quốc Anh.

Trung Quốc bắt đầu nhập khẩu rác thải hồi những năm 1980, để đáp ứng lĩnh vực sản xuất ngày càng tăng trưởng. Trung Quốc đã lập ngành xử lý - tái chế, nhưng cách xử lý rác thải không đúng và thiếu giám sát hiệu quả đã khiến nước này trở thành một nguồn ô nhiễm môi trường lớn.

Theo Guardian, năm 2016, Trung Quốc nhập 7,3 triệu tấn rác thải nhựa từ các nước phát triển gồm Mỹ, Anh và Nhật Bản. Nhưng hồi hè 2018, Trung Quốc (thị trường rác gia đình lớn nhất thế giới) tuyên bố sẽ ngưng nhập 24 loại chất thải rắn kể từ cuối năm 2019, gồm các chai nhựa PET (polyethylene terephthalate) và các loại chai nhựa khác trong chiến dịch chống “rác ngoại”. Trung Quốc cũng tăng kiểm soát chất lượng của các loại rác khác.

Vấn đề là các qui định mới (trong thỏa thuận) sẽ mất một năm mới có hiệu lực. Nhưng Von Hernandez, nhà điều phối toàn cầu của tổ chức “Thoát khỏi rác nhựa” nói thỏa thuận là bước cấp thiết đầu tiên hướng tới việc ngăn chặn tình trạng các nước đang phát triển trở thành bãi chứa rác thải nhựa của thế giới, nhất là rác thải của các nước giàu.

Marco Lambertini, tổng giám đốc của tổ chức thiện nguyện vì môi trường và đời sống hoang dã WWF International, nói thỏa thuận là một bước đáng hoan nghênh. Trong nhiều năm, các nước giàu có đã trút xả vô số rác thải nhựa mà không bị ràng buộc trách nhiệm. Ông nói thêm: “Dù gì thì đây cũng mới là một phần của tiến trình. Điều chúng ta và Trái Đất cần là một thỏa thuận toàn diện để giải quyết cơn khủng hoảng rác thải nhựa cấp toàn cầu”.

Thỏa thuận mà 1.400 đại biểu của 187 quốc gia trên thế giới vừa đạt được có tính chất ràng buộc pháp lý, là kết quả cuộc họp hai tuần về các công ước có LHQ ủng hộ, liên quan vấn đề rác thải nhựa và các hóa chất độc hại, đe dọa hệ sinh thái biển và các sinh vật của trái đất.

Rác thải nhựa hiện ngập tràn ở các vùng đất nguyên sơ, nổi trôi với khối lượng lớn trên biển và gây vướng víu cũng như đe dọa động vật hoang dã. Rác thải nhựa không có giá trị, khó tái chế nên chúng dễ bị loại bỏ hơn là biến thành các sản phẩm mới.

Thỏa thuận mới này sẽ ảnh hưởng đến các sản phẩm được sử dụng trong một loạt các ngành công nghiệp, như chăm sóc sức khỏe, công nghệ, hàng không vũ trụ, thời trang và thực phẩm và đồ uống.

Sức mạnh cộng đồng

Ông Rolph Payet của Chương trình Môi trường LHQ, nói thỏa thuận mang tính “lịch sử”, vì các nước sẽ phải giám sát nơi đến của rác thải nhựa từ khi chúng rời khỏi biên giới nước họ: “ Mỗi quốc gia sẽ phải nghĩ cách riêng để tuân thủ thỏa thuận. Ngay cả một số ít quốc gia gồm Mỹ không ký thỏa thuận cũng có thể bị ảnh hưởng, khi họ chuyển rác thải nhựa đến các nước nghèo. Thỏa thuận phát đi một tín hiệu chính trị mạnh mẽ đến phần còn lại của thế giới, đến lĩnh vực tư nhân, đến thị trường tiêu dùng, rằng chúng ta phải làm điều gì đó. Các quốc gia đã quyết phải hành động thật sự ”.

Ông còn so sánh nạn ô nhiễm từ rác thải nhựa là một “căn dịch”, với ước tính khoảng 100 triệu tấn rác thải nhựa đang trôi nổi trên biển, và khoảng 80% đến 90% số rác này là từ các nguồn trên đất liền thải ra. Ông hoan nghênh Na Uy đề xướng sửa đổi Công ước Basel hồi tháng 9/2018.

Các quan chức nói việc nhiều nước đồng ý thỏa thuận này phần nào nhờ người dân ngày càng ý thức bảo vệ môi trường, ý thức được sự nguy hiểm của sự ô nhiễm từ rác thải nhựa, nhất là cho hệ sinh thái biển. Ý thức này càng được củng cố, thông qua các phim tư liệu của các nhà bảo vệ môi trường.

“Chính các hình ảnh các con chim én chết ở Thái Bình Dương, bao tử chứa đầy rác nhựa hay các hạt nano vượt qua hàng rào máu-não..., chúng tôi có thể chứng minh rằng nhựa có cả trong thân thể chúng ta”, theo lời Paul Rose, trưởng nhóm tìm hiểu “các bãi biển nguyên sơ” của báo National Geographic.

Theo báo Guardian, nhiều người đã bị sốc, khi thấy hình ảnh cá voi chết vì nuốt phải vô số rác thải nhựa. Trong tuần qua, một kiến nghị trực tuyến mang tựa “Hãy ngưng xả rác nhựa trên thiên đàng” cũng đã thu hút được 1 triệu chữ ký.

thegioitiepthi